Magdalena Cybulska – Latające małpy

About the exhibition:

Galeria i Fundacja Xanadu zaprasza na wystawę solową Magdaleny Cybulskiej zatytułowaną "Latające małpy"! Wernisaż wystawy odbędzie się 30 października 2024 r. w godz. 18:00-20:00 w siedzibie Xanadu przy ul. Andersa 29 w Warszawie. Ekspozycja potrwa do 16 listopada 2024 r.

Latające małpy

Kiedy Magdalena Cybulska powiedziała mi, jak nazwała cykl najnowszych prac nie znałam określenia „latające małpy”.

Tytuł mnie zaintrygował. Sprawdziłam znaczenie w internecie. Podpowiedzi interpretacyjnej od autorki nie otrzymałam. Magda nie lubi mówić o swojej sztuce. Jest bardzo enigmatyczna w naprowadzaniu na interpretacyjne tropy. Lubi natomiast słuchać, jak o jej sztuce mówią inni. Jak odnajdują własne odniesienia. Czasami się z nimi nie zgadza. Oponuje stanowczo, sprowadza z nieprawidłowej ścieżki, ale nie pomaga wyznaczyć tej właściwej.

Odpowiada mi takie podejście. Lubię sama zanurzyć się w sztuce i odnaleźć w niej własne emocje. Jestem wdzięczna artystom wszelkich epok za tę egoistyczną możliwość.

Jedyna sugestia ze strony autorki to informacja, że „Latające małpy” to cykl dotyczący międzyludzkich relacji.

Nie wiem, czy to, co znalazłam w Internecie, ma faktycznie odniesienie do prac Magdy Cybulskiej. Podejrzewam, że tak. Cykl jest bardzo osobisty, a milczenie artystki wymowne.

Nie jestem psychologiem. Czasami myślę, że fakultet z psychologii, a nawet psychiatrii, byłby bardzo przydatny krytykom sztuki. Sztuka jest lustrem, w którym artyści i widzowie odbijają swoje emocje i doświadczenia. Sztuka nie tylko opowiada. Często porusza tematy trudne. Pozwala odnaleźć i nazwać własne traumy i radości. Niesie ze sobą wartość terapeutyczną.

Autorka „Latających małp” daje nam taką możliwość. Tytuł wystawy naprowadza nas na głównego bohatera tej opowieści. Znajdziecie go na jednym z obrazów. Wpisany w trójkąt nie pozostawia wątpliwości, że o niego tu chodzi. Jest narcyzem w pełnym słowa tego znaczeniu. Dopomina się uwagi. Według definicji narcyzm manifestuje się nadmierną skłonnością do autoprezentacji i nadmiernym zaabsorbowaniem własną osobą. Narcyz ma przesadne poczucie własnej wyjątkowości i ważności. Jest też przewrażliwiony na swoim punkcie, nie znosi krytyki i jest interesowny w relacjach z innymi ludźmi.

Kiedy rozmawiałam z Magdą Cybulską o tym, co ja na pierwszy rzut oka widzę w obrazach z jej nowego cyklu, to dla mnie oczywiste były konotacje religijne. Wpisaną w trójkąt małpę odbierałam jako boską emanację. Osobom wychowanym w chrześcijańskim kręgu kulturowym trójkąt kojarzy się z metaforą boskiej opatrzności. Trafiłam, tyle że trochę obok. Narcyz czuje się bogiem i tak chce być postrzegany przez innych.

Skąd więc latające małpy? Może się wydawać, że narcyz jest jednostką samowystarczalną. Potrafi manipulować otoczeniem, ale dąży też do tego, aby uwiarygodnić swój wizerunek. Latające małpy to otoczenie narcyza, które zostało przez niego zmanipulowane. To wyraźnie widać, kiedy dochodzi regularnych utarczek i nieporozumień w życiu prywatnym. „Małpy” słuchają o tym, że narcyz jest stroną poszkodowaną. O tym, że jest ofiarą. Potrafią szerzyć kłamstwa, dzięki którym wybielają narcyza i uwiarygodniają jego historię. Latające małpy nie widzą wad swojego bohatera, są mu oddane, łatwo nimi manipulować.

Popatrzmy na niewielkie obrazki i dwa główne tableau z cyklu „Latających małp”. To cały przegląd ludzkich relacji, zależności, emocjonalności. To tłum skoncentrowany wokół jednego bohatera, ale niepozbawiony swoich indywidualnych cech. Tu jest mnóstwo emocji, małych napięć, obronnych dramatów, niekomfortowych sytuacji i ogromnej zagadkowości.

Ta dziwność przedstawień jest typowa dla imaginarium Magdaleny Cybulskiej. Jej bohaterów widzieliśmy już nie raz. W kolejnych cyklach grafik, ale też w obrazach z ciągniętej latami i stale eksplorowanej serii „Homesick”.

Od strony wizualnej, tej czysto estetycznej, ogromnie lubię bohaterów kreowanych przez Cybulską. Czuję ich pokrewieństwo z zawartością średniowiecznych bestiariuszy, iluminowanych kodeksów i zbiorami z kunstkammer. Rozpoznaję ich zarówno w ilustracjach do atlasów opisujących świat roślin i zwierząt, jak i w preparatach eksponowanych w muzeach historii naturalnej. Widzę ich związek ze stworami zaludniającymi kompozycje Hieronima Boscha, Jana Lebensteina i Francisca Goi. Wyczuwam też w nich też pewną ludyczność i swojskość pochodzącą od Brueghla i Davida Teniersa Młodszego.

To świat wyobrażeń osadzonych w kulturze wielkich mistrzów sztuki dawnej i w kulturze popularnej, która z niej czerpie. Ta ostatnia teza może być zaskakująca, ale wielbiciele Star Wars, Star Treka i Diuny zrozumieją, co mam na myśli.

Twórczość Cybulskiej jest niezwykle poruszająca intelektualnie i prowokuje poszukiwanie estetycznych konotacji. Głęboko wciąga. Artystka buduje świat, który ostatecznie opowiada o nas ludziach i o naszych relacjach. O tym, co nami kieruje – dobrych i toksycznych emocjach. O tym, co nas wzmacnia, ale też o tym, co nas niszczy. O wyborze, czy iść samemu, czy tkwić w relacji, która nie jest zdrowa. O sile, która powoduje, że potrafimy się odciąć. Jest też o tych, którym to się nie udało, ale nie tracą nadziei.

– Agnieszka Gniotek